Χαιρετισμός στην Εκδήλωση για την Ημέρα Κατά του Σχολικού Εκφοβισμού

Αξιότιμε Κύριε Διευθυντή

Αξιότιμοι κύριοι και κυρίες Εκπαιδευτικοί

Αγαπητοί μαθητές

Η σημερινή σας εκδήλωση πραγματοποιείται μια επίκαιρη χρονικά στιγμή, που ολόκληρη η χώρα αγωνιά για το δικό της παιδί, το σπουδαστή που φοιτούσε στα Γιάννενα, και που το βαλε στα πόδια και χάθηκε γιατί δεν άνεξε τον εξευτελισμό, την περιθωριοποίηση, τη σωματική βία και την ψυχική πίεση.

Η βία μεταξύ των μαθητών έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις στην Ελλάδα και επηρεάζει καθοριστικά τη ζωή χιλιάδων μαθητών, των οικογενειών τους και των σχολικών κοινοτήτων. Δεν αφορά μόνο ειδικές ομάδες ή μειονότητες, αλλά ολόκληρο το σχολικό πληθυσμό. Δεν εντοπίζεται σε περιοχές και περιβάλλοντα που θεωρούνται υποβαθμισμένα, περιθωριακά και προβληματικά, αλλά αποτελεί ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο.

Πρόκειται για μια σκόπιμη, συνήθως απρόκλητα επιθετική συμπεριφορά μαθητών προς μαθητές, για να προκαλέσει πόνο και φόβο στα θύματα, ικανοποίηση, κύρος ή άλλο όφελος στους θύτες. Δεν πρόκειται για τις συνηθισμένες διαφωνίες μεταξύ των μαθητών, που προκαλούν εντάσεις στις σχολικές κοινότητες και οφείλονται κυρίως στην ορμή και την ένταση των συναισθημάτων της εφηβικής ηλικίας, αλλά για τη συστηματική επίδειξη κι επιβολή δύναμης από τους «δυνατότερους» στους πιο αδύναμους μαθητές, οι οποίοι συνήθως δεν μπορούν να υπερασπιστούν το εαυτό τους και χρειάζονται βοήθεια.

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι και συλλογικό φαινόμενο. Δεν αφορά μόνο το μαθητή που εκφοβίζει και εκείνον που εκφοβίζεται, αλλά και όσους είναι παρόντες ή γνωρίζουν την ύπαρξή του. Υποχρεώνονται εκ των πραγμάτων οι «παρατηρητές» μαθητές να πάρουν θέση. Αισθάνονται κι αυτοί το φόβο και από ανασφάλεια απομονώνονται και σιωπούν. Γίνονται θύματα και ταυτόχρονα συνένοχοι στη βία.

Εδώ εντοπίζεται ο ρόλος των εκπαιδευτικών. Με το έμπειρο κι ευαίσθητο αισθητήριό τους οφείλουν να διακρίνουν το αδικαιολόγητο άγχος και τη σχολική άρνηση του μαθητή τους. Μπορούν να διαπιστώσουν την απουσία, τη φοβία, τον αποκλεισμό και τη μοναξιά του. Να μην εφησυχάσουν και να μιλήσουν. Να μιλήσουν με τους συναδέλφους τους καθηγητές, τις οικογένειες των μαθητών και το σύλλογο γονέων. Ο σχολικός εκφοβισμός μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο όταν ο δάσκαλος αντιληφθεί και δράσει.

Για προληφθεί και να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού απαιτείται πρώτα απ΄ όλα να το αναγνωρίσει η πολιτεία. Να το κατανοήσει ως πρόβλημα. Να διατυπώσει αρχές και τεχνικές παρέμβασης. Να διαμορφώσει επιστημονικές πρακτικές υποστήριξης όλων των μαθητών, θυμάτων και θυτών. Να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνονται. Να ευαισθητοποιήσει και να υποστηρίξει όλους τους επαγγελματίες που ασχολούνται με το παιδί, μέσα κι έξω από το σχολείο. Να ενθαρρύνει τους γονείς σε εγρήγορση και συμμετοχή. Αυτά  μπορούν να συμβούν μόνο στο πλαίσιο ενός σοβαρού συστηματικού επιστημονικού και κοινωνικού διαλόγου, τοπικού ή ευρύτερου χαρακτήρα. Μέρος του διαλόγου είναι και η σημερινή σας δράση.

Η βία μεταξύ των μαθητών στο σχολείο δεν πρέπει να μας αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό. Οι αντιδράσεις μόνον σε μεμονωμένα περιστατικά ακραίας βίας στο σχολικό περιβάλλον δεν βοηθούν. Αυτό που χρειάζεται είναι μία σαφής θέση κατά του σχολικού εκφοβισμού, που να υποστηρίζεται συστηματικά από πολιτικές και πρακτικές για την πρόληψη και την αντιμετώπισή του. Είναι ευθύνη όλων μας στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, να προστατεύσουμε τα θεμελιώδη δικαιώματα των παιδιών, των εφήβων και των νέων για ασφάλεια, σεβασμό, υγιή ανάπτυξη και μάθηση.

Το σύγχρονο σχολείο είναι ο χώρος που αναπτύσσεται η ζωή. Είναι συνδεδεμένο με τη σωματική και πνευματική υγεία, την ασφαλή ανάπτυξη, την προαγωγή της γνώση και την κοινωνικοποίηση, τα όνειρα, την εξέλιξη και την προκοπή των νέων. Είναι ο χώρος που οι γονείς και η κοινωνία με χαρά και βεβαιότητα εναποθέτουν ό τι πολυτιμότερο διαθέτουν, τα παιδιά τους, για να γίνουν ώριμα και δημιουργικά. Το σχολείο είναι ο φυσικός χώρος των παιδιών. Οτιδήποτε άλλο αποτελεί απειλή και κίνδυνο, για τα οποία όλοι οι ενήλικες έχουμε ευθύνη.

Με τις σκέψεις αυτές χαιρετίζω τη σημερινή σας εκδήλωση και καταθέτω την προσωπική μου συμμετοχή ως ενεργού πολίτη και πρώην Υφυπουργού Παιδείας σε κάθε δράσης σας που αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση των συμπολιτών μας για την πρόληψη και αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού.

Κλείνοντας απευθύνομαι σε όλους τους μαθητές, και τους ζητώ να ξεπεράσουν την αδιαφορία ή τους φόβους τους και να μιλήσουν για κάθε μικρό ή μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν. Να εμπιστευτούν τους γονείς και τους δασκάλους τους γνωρίζοντας ότι μπορούν να τους βοηθήσουν. Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι άλλο ένα ακίνδυνο παιχνίδι που γίνεται για «πλάκα», για να περάσει η ώρα και να γελάσουμε. Είναι απειλή που χτυπάει την πόρτα όλων σας. Γι αυτό, αντιδράστε! Από σας θα πάρουμε το έναυσμα να δράσουμε!

 

Αλέξανδρος Δερμεντζόπουλος
τ. Υφυπουργός Παιδείας