Εισήγηση στο Hanns Seidel Foundation - 9 Οκτωβρίου 2012

ΕΙΣΗΓΗΣΗ

ΔΕΡΜΕΝΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ, Βουλευτή ΝΔ Έβρου, στον Πολιτικό Διάλογο του HANNS SEIDEL FOUNDATION,

με θέμα: «Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων: περισσότερη Ευρώπη στα συστήματα των κομμάτων των χωρών-μελών της ΕΕ;»

Βρυξέλλες, 09 Οκτ 12

Κυρίες και κύριοι,

Το άρθρο 191 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει: «Τα πολιτικά κόμματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελούν σημαντικό παράγοντα για την ολοκλήρωση στα πλαίσια της Ένωσης. Συμβάλλουν στη δημιουργία ευρωπαϊκής συνείδησης και στην έκφραση της πολιτικής βούλησης των πολιτών της Ένωσης».

Αναγνωρισμένα πανηγυρικά, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, τα πολιτικά κόμματα επιτελούν τις λειτουργίες της διαμόρφωσης και έκφρασης της πολιτικής βούλησης των πολιτών μέσα από ομογενοποιητικές διαδικασίες που επιτρέπουν την ομαλότερη και με λιγότερα προσκόμματα λειτουργία του κοινοβουλευτικού συστήματος και συνεπώς αποτελούν βασικούς, αναντικατάστατους παράγοντες του τελευταίου. Συνεπώς τα πολιτικά κόμματα αποτελούν ταυτόχρονα στοιχεία τόσο του δημοκρατικού μοντέλου, δεδομένου ότι επιτρέπουν ενεργότερη και πλατύτερη συμμετοχή των πολιτών στην πολιτική λειτουργία, στη λήψη κρατικών αποφάσεων μέσω της λειτουργιών της έκφρασης και μεταφοράς της πολιτικής βούλησης των πολιτών, όσο και του κοινοβουλευτικού συστήματος μέσω των λειτουργιών τους της μορφοποίησης και ομογενοποίησης αυτής.

Αυτή είναι η αρχική αλλά και η διαρκής θεώρηση της Ευρώπης για τα πολιτικά κόμματα ενώ διατηρώντας τη βάση της θεσμικής ισορροπίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας ενισχύθηκε ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ως ενός από τα δύο σκέλη της νομοθετικής και δημοσιονομικής αρχής, ενισχύοντας παράλληλα και τον ρόλο των πολιτικών κομμάτων.

Κυρίες και κύριοι,

Η συζήτησή μας για τα πολιτικά κόμματα και το μέλλον τους γίνεται μέσα σε ένα πλαίσιο κρίσης. Ενός σύνθετου φαινομένου κρίσης, η οποία ταλανίζει την Ευρωζώνη και την χώρα μου, την Ελλάδα, από το 2009. Μια κρίση η οποία ανέδειξε τις όποιες αδυναμίες της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, απείλησε με χρεοκοπία κάποιους κρίκους της Ευρωζώνης και σήμανε το καμπανάκι του κινδύνου για την ίδια την ύπαρξη της ζώνης του Ευρώ.

Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον της γενικότερης αποσταθεροποίησης κι ανασφάλειας για ένα είμαι απόλυτα βέβαιος. Ότι κρίνεται πιο επιτακτική από ποτέ η αποκατάσταση του πολιτικού συστήματος και η αξιοπιστία επιλογής και συνέπειας στις πολιτικές που υιοθετούνται σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αναφορικά με την ίδια την Ένωση, είναι αναγκαίο να γίνει ένα μεγάλο βήμα μπροστά, προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, τόσο για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης, όσο και για τον περιορισμό των αμαρτωλών πρακτικών ενός σκιώδους παράλληλου σύμπαντος, εκείνου των επενδυτικών τραπεζών και των κεφαλαίων αντιστάθμισης επενδυτικών κινδύνων που δημιουργήθηκε δίπλα στην πραγματική οικονομία των αγαθών και των υπηρεσιών ενισχύοντας την αποσταθεροποίηση.

Το πολιτικό σύστημα πρέπει να ανακτήσει τον έλεγχο των πραγμάτων και της κατάστασης.

Συντονισμένες κινήσεις τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι αυτές οι οποίες θα δώσουν μια διέξοδο.

Το σχέδιο αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο καθώς θα έχει απέναντι τις “αντιπαραγωγικές επιπτώσεις” σε εθνικό επίπεδο, αλλά και τον πολιτικό κατακερματισμό εκτός των εθνικών συνόρων. Όμως, η ουσιαστική εμβάθυνση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αυτή που θα διατηρήσει την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών και θα δημιουργήσει τις εγγυήσεις για τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ τους.

Φορείς έκφρασης, υλοποίησης και εγγυητές του εγχειρήματος αυτού πάλι θα αποτελέσουν οι πολιτικοί σχηματισμοί, οι οποίοι σε αυτή τη φάση έχουν απορροφήσει – ίσως όχι άδικα – όλους τους κραδασμούς έχοντας υποστεί βαρύτατους τραυματισμούς.

Η κρίση και τα όποια κενά της ευρωπαϊκής πορείας είναι αυτά που έθεσαν τα ερωτήματα σε σχέση με τη νομιμοποίηση της πολιτικών στις συνειδήσεις των ευρωπαίων πολιτών και άνοιξαν εκ νέου το διάλογο για το μέλλον, όπως συμβαίνει κάθε φορά σε αντίστοιχες περιόδους ανισορροπίας.

Στην Ευρώπη σήμερα, τα εθνικά πολιτικά συστήματα διέπονται από διάφορες τάσεις, τις οποίες προέβαλαν και σχηματοποίησαν οι επικρατούσες συνθήκες.

Μια τάση καλεί σε επιστροφή σε εθνικές πολιτικές, επιστροφή των αρμοδιοτήτων στα κράτη ακόμα και διάλυση της ευρωζώνης με παράλληλη επιστροφή στα εθνικά νομίσματα.

Μια άλλη, υποστηρίζει τη δημιουργία μιας μικρής ευρωζώνης αποτελούμενης κυρίως από κράτη ισχυρών οικονομιών στη λογική της Ευρώπης των πολλαπλών ταχυτήτων.

Μια τρίτη τέλος και η επικρατούσα είναι αυτή που επιθυμεί την επιτάχυνση των διαδικασιών της πολιτικής ενοποίησης και δημοσιονομικής ολοκλήρωσης με αρχές την αλληλεγγύη, την ανάπτυξη και τη σταθερότητα - πειθαρχία των κρατών μελών.

Σε αυτό τον τόσο κρίσιμο διάλογο τα εθνικά πολιτικά κόμματα έχουν τη δική τους προσέγγιση κι ευθύνη ανάλογα με αυτά που θεωρούν ότι τους επιβάλλουν οι ανάγκες της χώρας τους ή ο συσχετισμός δύναμης που εκφράζουν σε αυτήν. Είναι επομένως σαφές πόσο σοβαρός είναι ο ρόλος που αυτά καλούνται να διαδραματίσουν σήμερα, κατά την άποψη μου στο διηνεκές, ανάλογα με τη στάση τους.

Δομικό ζήτημα, και αυτό που κατά τη γνώμη μου είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα, είναι η έλλειψη οράματος στο σύγχρονο ευρωπαϊκό πολιτικό προσωπικό και στο πολιτικό σύστημα αναφοράς του.

Δεν αρκεί μόνο η λειτουργική διαχείριση της νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας στο πλαίσιο αναπαραγωγής καταστημένων δομών και συστημικών ισορροπιών χωρίς να τίθεται το παραγόμενο αποτέλεσμα του κοινωνικοοικονομικού γίγνεσθαι στη διάθεση των Ευρωπαίων πολιτών και το οποίο έχει ως γνώμονα την κοινωνική δικαιοσύνη.

Έχει παρέλθει ο καιρός που η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τα ιδιαίτερα και ιδανικά χαρακτηριστικά της ίδρυσής της και χρειάζεται πια πολύ δουλειά για να αποκτήσει το λαϊκό έρεισμα προκειμένου να συνεχίσει την πορεία της και να επιτύχει τους στόχους της. Αυτό πρέπει να γίνει συνείδηση των εθνικών πολιτικών κομμάτων.

Η μη προώθηση της δημιουργίας ευρωπαϊκής κοινής γνώμης και συνείδησης έχει οδηγήσει στην αδιαφορία των πολιτών για το ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιείται ως αποδιοπομπαίος τράγος για τις αστοχίες και τις ανεπάρκειες των πολιτικών συστημάτων και κυβερνήσεων σε εθνικό επίπεδο.

Οι πολίτες των κρατών-μελών της ΕΕ κρίνουν με εθνική λογική ακόμη και ευρωπαϊκά θέματα.

Υπάρχει πλήρης ανυπαρξία κοινωνικής και πολιτικής συνοχής στην Ευρώπη. Έχουμε φτάσει στο σημείο να υποστηρίζονται και απόψεις όπως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ως υπερεθνικό μόρφωμα βασίζεται μόνο στην οικονομική διάσταση και όχι στην πολιτισμική και ότι θα ήταν λειτουργικότερο να μπει στην ΕΕ η Τουρκία και να εκδιωχθούν η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Ρουμανία.

Με αυτές τις λογικές φαντάζει ως φυσικό επακόλουθο ο ευρωσκεπτικισμός και η ανάπτυξη άλλων φυγόκεντρων και ακραίων τάσεων στους απλούς πολίτες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η άνοδος στη χώρα μου, τόσο υπερεθνικιστικών-φασιστικών, όσο και ακροαριστερών-αναρχικών σχηματισμών.

Ακόμη πιο προβληματική είναι η κατάσταση σε ό,τι αφορά τη λήψη αποφάσεων σε σχέση με τον διαθέσιμο χρόνο για την αντιμετώπιση προβλημάτων και το σχεδιασμό του μέλλοντος.

O πολιτικός χρόνος θα έπρεπε να είναι ταχύτερος προκειμένου να προλαμβάνονται οι όποιες αρνητικές εξελίξεις. Αυτή η βραδύτητα εντοπίζεται και σε μεγάλη μερίδα της λειτουργίας των κομμάτων του συνόλου του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος.

Θα πρέπει επίσης να σταθούμε με προσοχή και στο φαινόμενο της αδυναμίας και ανυπαρξίας διαλόγου μεταξύ των κομμάτων, ενός διαλόγου με περιεχόμενο, ο οποίος να μην εξαντλείται στην προσπάθεια απόδειξης της ανικανότητας των αντιπάλων. Κόντρα στις μέχρι τώρα πρακτικές και θετικό δείγμα ήταν το αποτέλεσμα μετά τις τελευταίες ελληνικές εκλογές από τις οποίες προέκυψε μια Κυβέρνηση Συνεργασίας μεταξύ τριών κομμάτων προκειμένου να υπάρξει μια σοβαρή και συλλογή εθνική προσπάθεια για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Τετριμμένη αλλά αληθινή η ρήση ότι στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα, αρκεί η προσπάθεια να είναι θετική και ουσιαστική εκ μέρους όλων.

Κυρίες και Κύριοι,

Η χρηματοπιστωτική και η δημοσιονομική κρίση προέβαλε και την κρίση του πολιτικού συστήματος και άγγιξε και το ευρύτερο σύστημα κοινωνικών αξιών σε όλη την Ευρώπη. Το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα και τα επιμέρους εθνικά πρέπει άμεσα να συνεργαστούν προκειμένου να ισορροπήσουν όλες τις διαφορές και να δημιουργήσουν έναν λειτουργικό σχεδιασμό για το μέλλον.

Η εμπειρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιδρά με πυροσβεστικό χαρακτήρα στις εξωτερικές πιέσεις, αντί να λειτουργεί προληπτικά έδειξε ότι χρειάζεται εναλλακτική στρατηγική.

Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα χρειάζεται στήριξη, αλλαγές και επαναπροσδιορισμό, εάν πραγματικά πιστεύουμε ότι οι μπορούμε να δημιουργήσουμε μια ζώνη ευημερίας και ειρήνης. Φορείς πραγμάτωσης του διαλόγου και της υλοποίησης προς αυτόν το στόχο αποτελούν οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι πολίτες μέσω των οργανωμένων πολιτικών κομμάτων.

Πολιτικά κόμματα που λειτουργούν σύγχρονα, με ταχύτητα, δημοκρατικά και συλλογικά, εκφράζουν και εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και εξασφαλίζουν για τους εθνικού και ευρωπαϊκούς θεσμούς τη νομιμοποίηση των λαών τους.

Κλείνοντας επισημαίνω ότι παρότι ζούμε σε ένα περιβάλλον αυτό της «ανοικτής» αγοράς, όπου η πολιτική υποχώρησε έναντι της οικονομίας, εκχώρησε μεγάλο μέρος της εξουσίας της σ’ αυτήν και τελικά πέρασε σε δεύτερη μοίρα, δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η ΕΕ οικοδομήθηκε έχοντας ιδρυτικές αρχές τη αλληλεγγύη, την κοινωνική δικαιοσύνη, τη πραγματική πολιτική και οικονομική ένωση των χωρών της. Και όχι μια Ευρώπη των Τραπεζών και της υποτέλειας απέναντι στις αγορές.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.